Zapewne słyszeliście o „Wielkiej Piątce” afrykańskiej fauny, czyli niesamowitych zwierzętach, które każdy chciałby ujrzeć na safari. Ale czy kiedykolwiek zastanawialiście się, jakie zwierzęta tworzą „Brzydką Piątkę”? W tym rozdziale przyjrzymy się bliżej pięciu stworzeniom, które pomimo swojego niezbyt atrakcyjnego wyglądu, zasługują na naszą uwagę.
Hiena (Hyena)
Hieny to nie tylko postacie z kreskówki „Król Lew”, ale także fascynujące, inteligentne zwierzęta o wyjątkowych cechach i zachowaniach. Hieny, choć często mylone z psami, są bliżej spokrewnione z kotowatymi. Wyróżniamy cztery gatunki hien: cętkowaną, brunatną, pręgowaną oraz grzywiastą (aardwolf). Hieny żyją w grupach zwanych klanami, które mogą liczyć nawet do 80 osobników. W klanie istnieje ścisła hierarchia – najwyższe stanowisko zajmują samice, a na samym dole są młode samce. Hieny cętkowane są uważane za jedne z najinteligentniejszych drapieżników, porównywalne z niektórymi małpami. Potrafią współpracować, rozwiązywać problemy i uczyć się od innych osobników. Komunikują się między sobą za pomocą dźwięków, zapachów i postaw ciała. Ich charakterystyczny śmiech to sposób sygnalizowania swojej pozycji w hierarchii klanu oraz ostrzegania innych przed zagrożeniem
Hieny są znane ze swojej niesamowitej wytrzymałości. Potrafią biec nawet z prędkością 60 km/h przez długi czas, co umożliwia im ściganie ofiar na dużą odległość. Są to zwierzęta aktywne głównie o zmroku i w nocy, jednak w zimniejszych porach roku potrafią być aktywne również w ciągu dnia.
Choć często uważane są za padlinożerców, potrafią też być wyjątkowo skutecznymi drapieżnikami. Hieny cętkowane polują na zwierzęta takie jak antylopy, bawoły czy gnu, a także często zagryzają małe ssaki, ptaki, gady czy owady. Hieny potrafią zjeść niemal całą zdobycz – z kośćmi i rogami włącznie, dzięki silnym szczęką i potężnym mięśniom żuchwy.
Marabut (Marabou Stork)
Marabuty zwykle osiągają rozmiary od 120 do 140 cm, przy wadze wynoszącej około 4 kg. Charakteryzują się dużą szyją, bezzębnym dziobem oraz specyficzną szarą barwą upierzenia, która nadaje im niepowtarzalny wygląd. Marabuty zwykle żyją w stadach, których liczebność może dochodzić nawet do kilkudziesięciu osobników. W trakcie żerowania lub odpoczynku ptaki te zwykle siedzą na drzewach lub budynkach. Zwykle tworzą duże stada, w których każdy osobnik ma określone miejsce i rolę. Często można zaobserwować, jak marabuty ze wspólną siłą radzą sobie z większą padliną, dzieląc ją na mniejsze kawałki, by każdy mógł skorzystać z posiłku.
Marabuty to ptaki wszystkożerne, żywią się zarówno padliną, jak i żywymi zwierzętami, takimi jak małe ssaki, gady czy ryby. Ich zdolność do jedzenia martwych zwierząt przyczyniła się do tego, że są często określane jako „sprzątacze natury”.
Marabuty to ptaki bardzo inteligentne, które potrafią dostosować swoje zachowanie do zmieniających się warunków środowiskowych. W sytuacji, gdy padlina jest trudno dostępna, marabuty potrafią polować na żywe zwierzęta. W trudnych warunkach klimatycznych, np. w czasie suszy, ptaki te mogą zrezygnować z migracji i pozostać w jednym miejscu przez dłuższy czas.
Ciekawostką jest fakt, że marabuty potrafią rozpoznać samochody patrolowe parków narodowych. Wiedzą, że samochody te często przemieszczają się wokół parku, szukając padłych zwierząt lub łowców kłusowników, którzy łapią dzikie zwierzęta. Marabuty wykorzystują ten fakt i szybko przemieszczają się za samochodami, wiedząc, że skutecznie wykorzystają każdą okazję, by zdobyć pokarm.
Ważnym aspektem życia marabutów jest ich rozmnażanie. Ptaki te zwykle gniazdują na drzewach lub na budynkach, a samica składa zwykle od 2 do 3 jaj. Oba rodzice zajmują się wychowaniem piskląt, które po wykluciu z jaj zwykle pozostają w gnieździe przez około 3 miesiące. Następnie opuszczają gniazdo, by samodzielnie zdobywać pożywienie.
Sęp (Vulture)
Jest to imponujące zwierzę, które może osiągnąć rozpiętość skrzydeł do 2,6 metra i ważyć nawet do 9 kg. Jednak pomimo swojego imponującego wyglądu, sęp afrykański jest zagrożonym gatunkiem, a ich liczby nadal maleją. Są one uważane za bardzo ważne dla ekosystemów, ponieważ są one naturalnymi sprzątaczami. Żywią się padliną, która w inny sposób zanieczyszczałaby środowisko. Mają charakterystyczne, łysiejące głowy, które pomagają w utrzymaniu higieny, gdy jedzą padlinę. Ich długi szyjny i trzewioczaszkowy układ trawienny umożliwia im konsumowanie surowego mięsa, które dla innych zwierząt może być trujące.
Sępy afrykańskie zazwyczaj żyją w stadach, a w jednym gnieździe może być kilka par. Samce i samice wykazują podobne cechy zewnętrzne, ale samce są zazwyczaj nieco większe i cięższe od samic. Zwykle nie budują swoich gniazd, ale korzystają z istniejących już gniazd innych dużych ptaków drapieżnych, takich jak orły. Sępy afrykańskie znane są ze swojego wyczucia w wykrywaniu padliny z dużej odległości, co pozwala im na szybkie znalezienie jedzenia
Niezwykłą cechą sępów afrykańskich jest także to, że ich społeczność jest jedną z niewielu wśród ptaków, które posiadają hierarchię. W stadzie istnieje hierarchia dominacji, gdzie samce są zazwyczaj wyżej w hierarchii niż samice. Sępy afrykańskie okazują swoją dominację poprzez agresywną postawę wobec innych sępów i poprzez wyraźną walkę o pożywienie.
Guziec (Warthog)
Guźce charakteryzują się niską sylwetką, wypukłymi kłami i charakterystycznymi wypustkami na swojej skórze. Żyją w stadach, w których dominują samiczki, a samce żyją w pojedynkę lub w parach.
Guźce są roślinożercami i żywią się głównie trawami, korzeniami i bulwami. Potrafią one przekopywać ziemię swoimi silnymi kłami, aby wydobyć kłącza i korzenie, które stanowią podstawę ich diety. Kły służą również do obrony przed drapieżnikami i samcom w walce o samice. Guźce są zwierzętami aktywnymi w ciągu dnia i nocy, ale w gorące godziny dnia schronienie znajdują w norach, których same kopią lub wykorzystują opuszczone nory innych zwierząt.
Guźce potrafią również biec z prędkością do 55 km/h i dobrze pływać. Mają bardzo dobry węch i słuch, co pozwala im wykrywać zagrożenie z daleka i chronić się przed drapieżnikami. Potrafią także dobrze widzieć, zwłaszcza w ciemności.
Gnu (Wildebeest)
Gnu, zwane również antylopą gnu to jedno z najbardziej rozpoznawalnych ssaków na świecie, a także jedno z najbardziej licznych w stadach zwierząt kopytnych.
Z zewnątrz gnu przypomina wielką antylopę o zwartej budowie ciała i mocnych nogach. Ma krótką, grzywę podobną do grzywy konia, a na klatce piersiowej posiada charakterystyczne brody. Ich futro jest krótkie i szare, co doskonale maskuje je wśród traw afrykańskich sawann. Samce gnu są większe i cięższe od samic, a także mają dłuższe i bardziej rozwinięte rogi, które wyginają się do przodu i do góry.
Gnu jest roślinożernym zwierzęciem, które odżywia się głównie trawą i liśćmi. Jego dietę uzupełniają również zielone pędy roślin i soczyste owoce. W poszukiwaniu pożywienia stada gnu przemierzają rozległe obszary, podejmując długie wędrówki. Mają naturalną zdolność do wykrywania źródeł wody, co jest niezwykle ważne w suchych regionach, w których żyją.
Jednak to, co wyróżnia gnu spośród innych zwierząt, to jego niesamowite zachowanie podczas migracji. Co roku tysiące gnu wyrusza na długą podróż przez sawanny, podejmując ryzyko spotkania z drapieżnikami i pokonując różne przeszkody, takie jak rzeki i stepy. Ich migracje są jednym z największych spektakli natury i przyciągają uwagę badaczy i turystów z całego świata.
Podczas migracji gnu odgrywają ważną rolę w ekosystemie afrykańskiej sawanny. Ich ogromne stada dostarczają pokarmu dla drapieżników, takich jak lwy i hieny, wpływając na równowagę populacji w tym środowisku. Ponadto, poprzez wędrowanie i przemieszczanie się, gnu przyczynia się do rozprzestrzeniania nasion roślin, co ma istotne znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej.
